किनकी ध्रुवे बहुलायो

किनकी ध्रुबे बहुलायो ।

०००

(जङ्गलको एक सुनसान साँझ । ध्रुबे हात्ती एक्लै नदीकिनारमा उभिएको छ । टाढाबाट एउटा सानो खरायो विस्तारै नजिक आउँछ ।)

खरायो: ध्रुबे दाइ, आजकल तपाईंको नाम जङ्गलभन्दा बाहिर पो धेरै सुनिन्छ । 

ध्रुबेः के भयो र भाइ ?

खरायोः कसैले भन्छ– "मारिदिनुपर्छ।" कसैले भन्छ– "दाह्रा काटिदिनुपर्छ।" कसैले भन्छ– "चिडियाखानामा थुन्नुपर्छ।" तिम्रो दिन लामो छैन है दाइ अब । मलाई त साह्रै चिन्ता पो लागेर आइरहेको छ भन्या ।

ध्रुबे:(गहिरो सास फेर्दै) दाह्रा त मैले आर्जन गरेको शक्तिको चिनारी हो । चिडियाखानाको जेलमा जाकिनेदेखि मारिनेसम्मको कुरा ? मबाट यति ठूलो अपराध भयो र भाइ ?

खरायो:अपराध त हो नि । मानिस मरेका छन् । उनीहरूका परिवार रोएका छन् । त्यो पीडा सानो होइन नि दाइ । किन बहुलाउँछौ यार । आखिर किन जोरी खोज्छौ मान्छेसँग तिमी ?

ध्रुबे:म स्वीकार्छु । एउटा ज्यान पनि अमूल्य हुन्छ । तर मेरा पनि त प्रश्न छन्-

मेरो घरमा कति पटक डोजर छिर्‍यो ?

मेरो बाटोमा कति सडक बनाइए ?

मेरो जङ्गललाई कति टुक्रामा बाँडियो ?

त्यसको हिसाब कसले राख्छ केटा ?

खरायो: कुरा त हो नि दाइ, हामी त झन् सानातिना जनावर । हिजो मेरो बथान बस्ने झाडी थियो, आज त्यहाँ रिसोर्ट छ । भोलि सायद हामी डेटिङ जाने ठाउँ मान्छेका हनिमुन मनाउने रिभर पार्क बन्लान् ।

ध्रुबे: मान्छेहरू भन्छन्- "ध्रुबे बस्ती पस्यो।" बरू तिनीहरूले कहिल्यै भनेनन् कि "बस्ती ध्रुबेको जङ्गलमा पस्यो।"

खरायो:यसैमा त हामी दोषी भएका छौँ नि ।

ध्रुबे:अहिले मेरो दाह्रा काट्ने कुरा चलेका छन् । समस्या त जङगल काटिँदा सुरु भएको हो । मारी नै दिन्छन् कि कुन्नी ।  चिडियाखानामा सरकारी दाना खाएर बस्नुको नमज्जा अरू के होला यार ?

खरायो: जीवनभर स्वतन्त्र हिँडेको जीवलाई जेल हालेर संरक्षण भएको मानिन्छ भने, त्यो संरक्षण होइन, सजाय हो दाइ । उनीहरू आफ्नालागि खुला चौर चाहियो भनेर मान्छेले बनाएका घरटहरा भत्काउँछन् अनि तिम्रालागि चैँ उनीहरूको भलिबल कोर्टजत्रो ठाउँमा बाँधेर राखिदिन्छन् ।

ध्रुबे:सरकारले अपराधीलाई अदालतमा लैजान्छ । हामीलाई भने सिधै मृत्युदण्ड सुनाउँछ कि क्या हो केटा ?

खरायो:किनभने तपाईंहामी आफ्नो कुरा राख्न सक्दैनौँ । हाम्रो भाषा कसले बुझ्ने र दाइ ?

ध्रुबे:मलाई मानिससँग घृणा छैन। म त बाटो खोज्दै हिँडेको हुँ। कहिले खेत भेटिन्छ, कहिले बस्ती, कहिले गाडी, कहिले बिजुलीको तार । तँलाई पो एक बित्ताको प्वाल भएँ पनि पुग्छ, मेरो पुरानो बाटो त ग्रेटर नेपालझैँ नक्साबाटै हराइसक्यो केटा।

खरायो:मनै कटक्क बनायौ दाइ ।

ध्रुबे: सबैले मेरो दाह्रा देखे, विशाल शरीर देखे । कसैले मेरो आँखा हेरेनन् केटा ।

खरायो: अँ दाइ, उनीहरूले तपाईंले कुल्चेका ज्यान गने । कसैले तपाईंले गुमाएको जङ्गल गनेनन् दाइ । हात्ती त नोटमा मात्रै रहन्छन् कि क्या हो दाइ ?

ध्रुबेः संरक्षणको अर्थ मानिसलाई मात्र बचाउनु होइन; सहअस्तित्वलाई बचाउनु हो ।

ध्रुबे: त्यसो भए समाधान के हो?

खरायो: समाधान तपाईंलाई गोली हान्नु होइन । समाधान मानिसलाई चेतना दिनु हो । हात्ती हिँड्ने जैविक मार्ग (कोरिडोर) जोगाउनु हो । जङ्गललाई जोड्नु हो । जङ्गल र जनावरका नाममा घन्टौँसम्म बहस गर्न सक्ने मान्छे यति कुरा किन बुझ्दैन ?

ध्रुबे:हेर् केटा मेरा हजुर्बाका पालादेखि म यो बाटो हिँडिरहेछु । पछि मान्छेलाई के सनक चढ्यो मेरा बाटोहरू उनीहरूका खेतबारी भए, घरटहरा बनाए, होटल रेष्टुराँ बनाए । जताततै ढलान गरिरहेछन्, पुल हालिरहेछन्, पोल ठड्याइरहेछन् । दिउसोमा गाडी कुदाएर बसिखान दिँदैनन्, रातीमा आफ्नो पुस्ताले हिँडेको बाटो पनि हिँड्न पाइँदैन भन्छन् । म जिउँदै मरिरहेकै त छु नि केटा ।

(दुवै केहीबेर मौन हुन्छन्। जङ्गलमा हावाको सुस्केरा सुनिन्छ।)

(ध्रुबे आकाशतिर हेर्छ र आँखा चिम्लिन्छ । भर्खरै उसलाई डार्ट गनबाट सिरिन्ज लागेको छ । सुन्तलाजस्तो घाम बिस्तारै विलीन हुँदै जान्छ। खरायो थरथर् हुन्छ ।)

यसो गर्नुको कारणबारे बहुलाएका मान्छेहरूलाई प्रश्न गरे यसो भन्लान्- किनकी ध्रुबे बहुलायो ।

लेखनः २०८३ असार २४

ध्रुबे हात्तीको दाह्रा काटिएको छः २०८३ श्रावण १/२